Czym jest jurysdykcja i dlaczego ma kluczowe znaczenie w sprawach rodzinnych?

Jurysdykcja to inaczej mówiąc właściwość sądu.

Pierwsze pytanie, jakie należy sobie zawsze zadać w sprawach międzynarodowych to pytanie o to, który sąd może rozpoznać naszą sprawę? A mówiąc precyzyjniej – w którym państwie mamy wszcząć postępowanie?

Na to pytanie w sprawach w obrębie Unii Europejskiej odpowiada rozporządzenie 2019/1111, które rozszerzone o nowe wytyczne zwane Bruksela IIB dnia 01.08.2022  wprowadziło całkiem nowe rozwiązanie w sprawach dotyczących dzieci.

Który sąd jest właściwy w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej?

Podstawową zasadą jest, że jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej (czyli dotyczących władzy rodzicielskiej lub kontaktów) mają sądy miejsca pobytu  dziecka.

Czyli, jeżeli dziecko mieszka w Niemczech to sądem właściwym będzie sąd niemiecki.

Porozumienie rodziców a jurysdykcja sądu

Zainteresowane strony – najczęściej będą to rodzice – mogą jednak zawrzeć porozumienie dotyczące wyboru sądu.

Porozumienie to może zatem zmienić podstawową zasadę i wskazać sąd państwa, w którym dziecka nie ma zwykłego miejsca pobytu.

Oczywiście rozporządzenie wprowadza pewne zasady. I tak możliwy jest wybór sądu państwa, w którym:

1.Dziecko ma istotny związek z tym państwem członkowskim, w szczególności z uwagi na fakt, że:

a) co najmniej jeden z podmiotów odpowiedzialności rodzicielskiej (np. rodzic) ma zwykły pobyt w tym państwie członkowskim

b) państwo to jest państwem poprzedniego zwykłego pobytu dziecka lub

c) dziecko jest obywatelem tego państwa członkowskiego;

2. Strony, jak również każdy inny podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej

a) dobrowolnie porozumiały się co do jurysdykcji, najpóźniej w chwili wszczęcia postępowania lub

b) uznały wyraźnie jurysdykcję w toku tego postępowania, a sąd zapewnił, by wszystkie strony zostały poinformowane o przysługującym im prawie do odmowy uznania jurysdykcji oraz

3. Wykonywanie jurysdykcji jest zgodne z dobrem dziecka.

Jak długo obowiązuje porozumienie o wyborze jurysdykcji?

Nic nie jest wieczne, zatem porozumienie też nie obowiązuje w nieskończoność.

Oczywiście strony mogą się umówić inaczej, ale co do zasady wybór sądu (jurysdykcja) ustaje, gdy postępowanie zakończyło się prawomocnie (nie przysługuje już apelacja) lub postępowanie zakończyło się z innej przyczyny.

Ugoda mediacyjna a dalsza właściwość sądu

Przykładowo strony mogły zawrzeć ugodę mediacyjną, która kończy spór.

Po zawarciu ugody porozumienie wcześniej zawarte w sprawie wyboru właściwego sądu już nie obowiązuje.

Przechodzimy więc albo do zasady ogólnej (miejsce pobytu dziecka) albo zostanie zawarte nowe porozumienie.

Jurysdykcja wyłączna – co oznacza w praktyce?

Jeżeli zawarłaś/zawarłeś porozumienie w sprawie wyboru sądu to tylko ten sąd będzie właściwy. Jest to tzw. jurysdykcja wyłączna. Orzeczenie wydane przez sąd innego kraju będzie po prostu nieważne.

Dlaczego to takie ważne ?

Zwróćmy uwagę na punkt 2 z warunków zawarcia porozumienia.

Strony mogą zawrzeć porozumienie, ale jeżeli zostaniemy pozwani i zaczynamy postępowanie w sprawie dotyczącej naszego dziecka i nie sprzeciwimy się jurysdykcji to może się okazać, że sąd stanie się właściwy do rozpoznania sprawy.

Kiedy sąd stanie się właściwy?

Należy podkreślić, że rozporządzenie nakłada na sędziego dodatkowy obowiązek – sędzia ma poinformować stronę przystępującą do postępowania o możliwości sprzeciwienia się jurysdykcji sądu (oczywiście cały czas piszę o sądzie kraju, w którym dziecko nie ma zwykłego pobytu).

Jeżeli sąd nie poinformuje strony o takiej możliwości, to całe postępowanie, które mimo wszystko by się toczyło, będzie  nieważne.

Dwa pozwy w dwóch państwach – co się wtedy dzieje?

Może się tak zdarzyć, że zostaną wszczęte sprawy w dwóch różnych państwach (dzieje się tak nawet dosyć często w sprawach międzynarodowych).

Jeżeli jedna ze spraw została wszczęta przed sądem, który został wybrany w porozumieniu (lub nie sprzeciwiono się jurysdykcji zgodnie z tym, o czym pisałam wyżej) to ten drugi sąd, przed którym także wszczęto sprawę musi zawiesić postępowanie.

Taki sąd musi poczekać aż sąd wybrany przez strony stwierdzi, że nie przysługuje mu jurysdykcja lub – rozstrzygnie sprawę.

Jeżeli jesteś w związku z obcokrajowcem lub mieszkasz w innym kraju Unii Europejskiej (z wyjątkiem Danii) to możesz skorzystać z wyboru sądu.

Jeżeli jednak chcesz aby właściwy był sąd tam, gdzie dziecko ma miejsce zwykłego pobytu to po prostu uważaj na takie porozumienia.