Od 15 listopada 2023 r. obowiązują nowe przepisy, które znacząco uprościły procedurę odrzucenia lub przyjęcia spadku w imieniu małoletniego dziecka. Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615).

Najważniejszą konsekwencją nowelizacji jest to, że w określonych sytuacjach nie jest już wymagane uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, aby odrzucić spadek w imieniu dziecka. Dzięki temu cała procedura może być znacznie szybsza i prostsza – często wystarczy wizyta u notariusza.

Na czym polega odrzucenie spadku w imieniu małoletniego?

Małoletnie dziecko nie może samodzielnie złożyć oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. W jego imieniu działają rodzice jako przedstawiciele ustawowi. Dotychczas niemal zawsze wymagane było uzyskanie wcześniejszej zgody sądu rodzinnego, co wiązało się z dodatkowymi formalnościami i wydłużało cały proces.

Nowelizacja wprowadziła wyjątek od tej zasady.

Kiedy nie jest wymagana zgoda sądu na odrzucenie spadku przez dziecko?

Zezwolenie sądu opiekuńczego nie jest wymagane, jeżeli spełnione są łącznie określone warunki.

Dziecko dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica

Najczęściej sytuacja wygląda następująco: rodzic zostaje powołany do spadku, ale decyduje się go odrzucić (np. z powodu długów). Wówczas do dziedziczenia w jego miejsce wchodzi dziecko.

W takim przypadku rodzice mogą odrzucić spadek również w imieniu dziecka bez konieczności uzyskania zgody sądu.

Oboje rodzice są zgodni

Warunkiem jest zgodne działanie obojga rodziców posiadających władzę rodzicielską. Oznacza to, że oboje muszą wyrazić zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Brak zgody jednego z rodziców powoduje konieczność uzyskania zezwolenia sądu.

Pozostali zstępni również odrzucają spadek

Nowe przepisy wymagają także, aby pozostali zstępni tego samego rodzica (np. inne dzieci, wnuki) również odrzucili spadek po tym samym spadkodawcy.

Może to nastąpić:

• wcześniej,
• jednocześnie,
• lub w ramach tego samego aktu notarialnego albo przed sądem.

Procedura u notariusza – szybciej i prościej

Dzięki nowelizacji w opisanych wyżej przypadkach nie trzeba już wszczynać postępowania sądowego.

Wystarczy:

• umówić wizytę w kancelarii notarialnej,
• stawić się z wymaganymi dokumentami,
• złożyć oświadczenie o odrzuceniu lub przyjęciu spadku w imieniu dziecka.

Notariusz sporządzi akt notarialny i dopełni formalności.

To rozwiązanie pozwala uniknąć często wielomiesięcznego oczekiwania na decyzję sądu rodzinnego.

Kiedy zgoda sądu nadal jest konieczna?

Nie we wszystkich sytuacjach możliwe jest pominięcie sądu. Zezwolenie sądu jest nadal wymagane w szczególności, gdy:

• rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku,
• tylko jeden rodzic posiada władzę rodzicielską i istnieją wątpliwości prawne,
• sytuacja nie spełnia warunków przewidzianych w nowelizacji.

Wówczas należy złożyć wniosek do właściwego sądu:

1. Do sądu opiekuńczego

(Wydział Rodzinny i Nieletnich Sądu Rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka)

– jeżeli nie toczy się jeszcze postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.

2. Do sądu spadku

(Wydział Cywilny Sądu Rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy)

– jeżeli postępowanie spadkowe jest już w toku.

Dlaczego zmiana przepisów jest tak istotna?

Nowelizacja ma ogromne znaczenie praktyczne, szczególnie w sytuacjach, gdy spadek jest zadłużony.

Najważniejsze korzyści to:

• znaczne przyspieszenie procedury,
• zmniejszenie formalności,
• brak konieczności prowadzenia postępowania sądowego w wielu przypadkach,
• możliwość załatwienia sprawy podczas jednej wizyty u notariusza,
• lepsza ochrona dziecka przed odziedziczeniem długów.

Ważne: termin na odrzucenie spadku

Rodzice mają 6 miesięcy od momentu, gdy dowiedzieli się o powołaniu dziecka do spadku, na złożenie oświadczenia o jego odrzuceniu.

Przekroczenie tego terminu może skutkować przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.