Większość przestępstw w Polsce ścigana jest przez organy państwa – Policję i prokuraturę. Są jednak sytuacje, w których to pokrzywdzony sam musi zainicjować postępowanie karne przeciwko sprawcy. Dotyczy to tzw. przestępstw prywatnoskargowych.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest prywatny akt oskarżenia, kiedy można go wnieść oraz jakie elementy powinien zawierać.
Typy przestępstw w polskim prawie karnym
Przestępstwa ścigane z urzędu
Są to czyny, w których postępowanie wszczynane jest niezależnie od woli pokrzywdzonego.
Przykłady: łapownictwo, korupcja, przekupstwo, fałszerstwo, płatna protekcja.
Przestępstwa wnioskowe
Ścigane są na wniosek pokrzywdzonego, ale po jego złożeniu sprawę prowadzi prokuratura.
Przykładem mogą być niektóre czyny z zakresu cyberprzestępczości.
Przestępstwa prywatnoskargowe
To szczególna kategoria czynów, w których ciężar prowadzenia sprawy spoczywa na pokrzywdzonym.
Najczęstsze przykłady:
- zniesławienie
- zniewaga
- naruszenie nietykalności cielesnej
Uwaga: Tylko w przypadku przestępstw prywatnoskargowych pokrzywdzony może wnieść prywatny akt oskarżenia.
Kiedy można wnieść prywatny akt oskarżenia?
Prywatny akt oskarżenia należy złożyć:
- w ciągu roku od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o osobie sprawcy,
- nie później niż 3 lata od dnia popełnienia przestępstwa.
Po upływie tych terminów następuje przedawnienie, a sprawca nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
Gdzie można złożyć prywatny akt oskarżenia?
Prywatny akt oskarżenia można złożyć:
- bezpośrednio w sądzie,
- na Policji,
- w formie pisemnej,
- w formie ustnej do protokołu.
Jeżeli pokrzywdzony nie wie, że dane przestępstwo ma charakter prywatnoskargowy i składa zawiadomienie na Policji, zgłoszenie to traktowane jest jak prywatny akt oskarżenia. Policja przekazuje je następnie do właściwego sądu.
Elementy prywatnego aktu oskarżenia
Prywatny akt oskarżenia nie jest pismem nadmiernie sformalizowanym. Powinien jednak zawierać:
- dane oskarżonego,
- dokładne określenie zarzucanego czynu,
- wskazanie dowodów potwierdzających zarzut.
Im bardziej precyzyjny opis zdarzenia i mocniejsze dowody (np. świadkowie, nagrania, korespondencja), tym większe szanse na powodzenie sprawy.
Ile kosztuje wniesienie prywatnego aktu oskarżenia?
Aby skutecznie wnieść prywatny akt oskarżenia, należy uiścić opłatę w wysokości 300 zł tytułem zryczałtowanych kosztów postępowania.
Dowód zapłaty należy dołączyć do pisma.
W przypadku wygranej sprawy kwota ta zostanie zwrócona przez oskarżonego.
Właściwość miejscowa sądu
Co do zasady właściwy jest sąd, w którego okręgu:
- popełniono przestępstwo.
Jeżeli nie da się ustalić miejsca popełnienia czynu, bierze się pod uwagę miejsce:
- ujawnienia przestępstwa,
- ujęcia sprawcy,
- stałego zamieszkania sprawcy przed popełnieniem czynu.
W praktyce sprawa trafia do sądu, w którego okręgu najpierw wszczęto postępowanie.
Rola Policji w sprawach prywatnoskargowych
Choć ciężar prowadzenia sprawy spoczywa na pokrzywdzonym, Policja również pełni istotną rolę.
Do jej obowiązków należy m.in.:
- przyjęcie prywatnego aktu oskarżenia,
- przekazanie go do właściwego sądu,
- zabezpieczenie dowodów (na wniosek pokrzywdzonego),
- wykonywanie czynności dowodowych zleconych przez sąd (np. zabezpieczenie telefonu czy komputera sprawcy).
Postępowanie pojednawcze – pierwszy etap sprawy
Sprawa z oskarżenia prywatnego rozpoczyna się od posiedzenia pojednawczego.
Sąd wzywa strony do podjęcia próby ugodowego zakończenia sporu.
Uwaga:
Jeżeli na posiedzeniu nie stawi się bez usprawiedliwienia ani oskarżyciel prywatny, ani jego pełnomocnik – uznaje się, że oskarżyciel odstąpił od oskarżenia. W konsekwencji postępowanie zostaje umorzone.
Jeżeli natomiast nie stawi się oskarżony – sąd wyznacza termin rozprawy głównej.
