Ulga na dziecko (ulga prorodzinna) to jedno z najczęściej stosowanych odliczeń w rocznym rozliczeniu PIT. W praktyce wiele wątpliwości pojawia się w sytuacji rozwodu lub separacji rodziców – zwłaszcza gdy władza rodzicielska formalnie przysługuje obojgu, ale tylko jedno z nich faktycznie zajmuje się dzieckiem.

Czy samo płacenie alimentów i sporadyczne kontakty z dzieckiem dają prawo do ulgi? Odpowiedź jest jednoznaczna: nie zawsze.

Kto ma prawo do odliczenia ulgi na dziecko?

Zgodnie z art. 27f ust. 1 ustawy o PIT, prawo do ulgi przysługuje podatnikowi, który w roku podatkowym:

• wykonywał władzę rodzicielską,
• pełnił funkcję opiekuna prawnego (jeśli dziecko z nim zamieszkiwało),
• sprawował opiekę jako rodzina zastępcza na podstawie orzeczenia sądu lub umowy ze starostą.

Kluczowe jest tu faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej, a nie samo jej formalne posiadanie.

Wysokość ulgi w 2023 r.

Odliczenie przysługuje za każdy miesiąc wykonywania władzy rodzicielskiej:

Jedno dziecko

92,67 zł miesięcznie (1 112,04 zł rocznie), jeśli dochody nie przekroczyły:

• 112 000 zł – w przypadku małżeństwa (łącznie) lub osoby samotnie wychowującej dziecko,
• 56 000 zł – w przypadku osoby niepozostającej w związku małżeńskim.

Dwoje dzieci

92,67 zł miesięcznie na każde dziecko.

Troje i więcej dzieci

• 92,67 zł – na pierwsze i drugie dziecko,
• 166,67 zł – na trzecie dziecko,
• 225 zł – na czwarte i każde kolejne dziecko.

Podział ulgi między rodziców

Zgodnie z art. 27f ust. 4 ustawy o PIT:

• Ulga dotyczy łącznie obojga rodziców.
• Rodzice mogą podzielić ją w dowolnej proporcji.
• W przypadku braku porozumienia przy wspólnym wykonywaniu władzy (np. piecza naprzemienna) – odliczenie przysługuje po 50%.
• W pozostałych przypadkach 100% ulgi przysługuje temu rodzicowi, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeks cywilny.

Czy płacenie alimentów daje prawo do ulgi?

Samo płacenie alimentów i sporadyczne spotkania z dzieckiem nie przesądzają o wykonywaniu władzy rodzicielskiej.

Jeżeli:

• władza rodzicielska formalnie przysługuje obojgu rodzicom,
• ale tylko jedno z nich faktycznie sprawuje codzienną opiekę,

to prawo do odliczenia 100% ulgi ma wyłącznie rodzic rzeczywiście wykonujący władzę rodzicielską.

Stanowisko Dyrektora KIS – interpretacja z 12 stycznia 2024 r.

Kwestia ta została potwierdzona w interpretacji indywidualnej wydanej przez Krajowa Informacja Skarbowa z 12 stycznia 2024 r. (nr 0114-KDIP3-2.4011.999.2023.2.AC).

Organ wskazał wyraźnie, że:

„Samo posiadanie władzy rodzicielskiej jest niewystarczające do zastosowania preferencji. Dla nabycia prawa do ulgi konieczne jest jej faktyczne wykonywanie.”

W analizowanym przypadku:

• dziecko mieszkało wyłącznie z matką,
• ojciec miał ustalone kontakty, których nie realizował w pełnym zakresie,
• ojciec płacił alimenty,
• codzienna opieka, wychowanie, organizacja leczenia, edukacji i życia dziecka spoczywała wyłącznie na matce.

Organ podatkowy uznał, że skoro to matka faktycznie wykonywała władzę rodzicielską przez cały 2023 r., przysługuje jej prawo do odliczenia ulgi za 12 miesięcy w całości.

Podkreślono, że:

„Samo płacenie alimentów na dziecko oraz sporadyczne spotkania nie są rozstrzygające dla uznania, że rodzic wykonuje władzę rodzicielską.”

Należy pamiętać, że interpretacja indywidualna dotyczy konkretnego stanu faktycznego.

Stanowisko sądów administracyjnych

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 lipca 2016 r., sygn. II FSK 2378/15.

NSA wskazał, że do nabycia prawa do ulgi konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek:

1. posiadanie władzy rodzicielskiej (nawet ograniczonej),
2. jej faktyczne wykonywanie w danym roku podatkowym.

Sąd wyraźnie rozróżnił pojęcia „posiadania” i „wykonywania” władzy rodzicielskiej.

Wnioski praktyczne dla rozliczenia PIT za 2023 r.

• O uldze decyduje faktyczna opieka nad dzieckiem, a nie sam status rodzica.
• Alimenty i sporadyczne kontakty nie wystarczą do skorzystania z odliczenia.
• W razie sporu znaczenie mają: miejsce zamieszkania dziecka oraz rzeczywisty zakres opieki.
• W przypadku braku porozumienia i wspólnej pieczy – ulga co do zasady dzielona jest po połowie.

Jeżeli masz wątpliwości co do swojego prawa do ulgi – warto przeanalizować rzeczywisty zakres wykonywania władzy rodzicielskiej w danym roku podatkowym, a w razie potrzeby wystąpić o własną interpretację indywidualną.

Podstawa prawna:
Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 12 stycznia 2024 r., nr 0114-KDIP3-2.4011.999.2023.2.AC. http://0114-KDIP3-2.4011.999.2023.2.AC